Ukrayna tarımı ve yatırım imkanları hakkında özel söyleşi (3. Bölüm)

tarım 3 300x157 Ukrayna tarımı ve yatırım imkanları hakkında özel söyleşi (3. Bölüm)Çalışmanın üçüncü ve son bölümündeki ayrıntılı konular, Türk girişimcisinin tarım sektöründe yaşadığı belli başlı sorunlar, Ukrayna’nın yatırım iklimi ve tarım sektöründeki olası riskler.

F.Serkan Bağ

Türk yatırımcısı ve ihracatçısı olarak karşılaştığınız en büyük sorun nedir?

Ali Bulut:

Politik ve ekonomik istikrara bağlı olarak bır yatırımcının yakın ve orta vadeyi görebilmesi  gerekiyor.

Mevcut şartlarda böyle bir öngörüde bulunmak pek mümkün değil. Ayrıca, devlet politikalarinin devamlılıkları da çok önemli.

Bir önceki hükümetin vaadettiği teşvikler ve başlatılan yatırım projeleri bir sonraki hükümetin farklı politikaları sebebi ile aksamamalı.

Ülkede küçük ve orta ölçekli sanayiyi geliştirmek için devletin uygulamaya koyduğu bazı yasal değişikliklere katılmamak mümkün degil.

Örnek olarak 1999 senesinden beri ayçekirdeği ihracatında uygulanan ihracat vergisi tahmin edeceğiniz gibi hammadde olarak aycekirdeği ihracatini azaltıp, ülke içerisinde katma değer üreterek yağ ve küspe ihracatı yapılmasının önünü açmaktı.

Bu çok doğru  uygulamanın  sonucu olarak yağ sektörü onemli gelişmeler kaydetmiştir.

Ancak, son günlerde konuşulan ve her an çıkması gündemde olan aycicek yağı ihracatında %10 vergi uygulamasının amacını, hatta konusulmasını dahi anlamış değiliz.

FOB satış yaptığımız müşterilerimizin “gemimiz limana yanaşana kadar Ukrayna’da kanun deşirsse?” noktasına kadar varan  süpheleri onları birkaç dolar yüksek olsun kafamız rahat etsin düsüncesi ile Rusya basta olmak üzere diğer alternatif ülkelere yönlendirmekte.

Ekim işi ile uğraşacak veya hale hazırda uğraşan yatırımcının tarım arazilerinin satış sürecindeki belirsizlikler, yapılacak yatırımların geleceğini süphede bırakmakta.

Düşünebiliyor musunuz, yabancı yatırımcı modernizasyon kapsamında traktör, biçer, vs makine-ekipman satın alacak, ancak ekim yaptığı arazilerin bir sene sonrasında elinde kalıp kalmayacağıı endişesi taşıyacak.

Benzeri politik, ekonomik istikrar haricinde karşılaşılan diğer sorunlar bu ülkenin gerçeği olup, burada iş yapacakların göze almaları gereken detaylardır.

F. Serkan  Bağ

Son yıllarda Türk girişimcilerinin hızlı bir şekilde tarım sektörüne girmeye başladığı gözleniyor. Mısır üretimi ve ayçiçek yağı gözde. İşadamlarına önerileriniz neler?

Ali Bulut:

Türkiye’de yem sektörünün önemli bir ihtiyacı olam mısıra olan talep devam etmekte. Ukrayna’daki üretim maliyetlerinin Türkiye’ye göre daha düşük  ve geniş verimli arazilerin oluşu Türk tarım sektörünü Ukrayna’da mısır tarımına yönlendirmektedir.

tarım 4 Ukrayna tarımı ve yatırım imkanları hakkında özel söyleşi (3. Bölüm)Türk yatırımcısının o an için (2-3 sene once) verdiği bu yatırım kararı çok doğru bir karardır. Ancak, geldiğimiz bu gün itibari ile şartlar değişmiştir.

Türkiye’de GDO sınırlaması sebebi ile Ukrayna’dan ithalatta sıkıntı yaşanmaktadır. Ayrıca, Ukrayna’da çiftçilerin büyük bir kısmının mısır ekimine yönelmesi sonucunda bu yıl mısır rekoltesi 19 milyon tonu geçmis ve hale hazırda mısırı pazarlama ve depolama sıkıntısı çekilmektedir. Buna ek olarak iç piyasada 150 $/ton EXW güncel fiyat ile satılan mısırın ne kadar karlı bir ürün olduğu ise yoruma açıktır.

Küçük arazilerde yüksek birim maliyet ile çiftçilik yapıldığı takıirde bunun  yabancı yatırımcı icin karlı olmadığını özellikle belirtmek isterim.

Bunun yerine sermaye birleşimi yoluna gidilerek büyük arazilerde ekim yapılmasını, düşük birim üretim maliyetinin hedeflenmesini öneririm.

Su konuyu özellikle belirtmek isterim. Tarım sektöründe Ukrayna’da rekabet edilen firmalar Türkiye’deki gibi sınırlı arazilerde ekim yapan  yerel küçük çiftçiler değil, çok geniş arazilerde, büyük maddi imkanlarla faaliyetlerini sürdüren Ukraynalı, Amerikali, Alman, Danimarkali, Rus dev firmalardır.

tarım 5 300x199 Ukrayna tarımı ve yatırım imkanları hakkında özel söyleşi (3. Bölüm)Ayçiçek yağı konusunda ise az önce bahsettiğim gibi piyasa artık doyma noktasına gelmektedir. Bu sebeple riskli bir üretim. Türkiye’de teknolojisini yenileyen yağ fabrikaları eski tesislerini Ukrayna’da değerlendirmek amacı ile dediğiniz gibi son yıllarda Ukrayna’ya yatırım yapmaktalar.

Sunu hatırlatmak isterimki Ukrayna on sene önceki ülke değil.

Sermaye yapısı olarak daha gelişmiş ve teknolojik olarak daha iyi durumda.

Karli bir yatırım yapılmak isteniyor ise artık teknoloji burada da yakından takip edilmek zorunda. Mekanik sıkım yaparak yağ elde eden tesislerin kimyasal teknolojiye sahip tesislerle üretim maliyeti konusunda rekabet etmesi artık pek mümkün degil.

Böyle bir maceraya girilmesinin yerine, son yıllarda mekanık sıkım ile elde edilmiş yağ pazarının canlı olduğu Avrupa’ya yönelik ürünlere ve bu pazara  yönenilmesini tavsiye ederim. Ukrayna’da yag uretiminden ziyade genelde Turkiye’ye yağlı küspe satışını hedefleyen bu tesislerin hükümetlerin anlık kararı ile bir anda boşa çıkabileceklerini unutmamak gerekiyor.

Ayrıca, son yıllarda değirmencilik konusunda da Türk firmalarının araştırma ve yatırım yaptığına şahit olmaktayız.

Ukrayna, buğday ihracatının yanında yıllık 300 bin ton un ihracatı da yapmaktadır. Ülke genelinde 650 civarında un değirmeninin faaliyet gösterdiğini tahmin ediyorum. Bu değirmenlerin yaklaşık 200 tanesi Sovyet dönemi işletme anlayışı ve ürün çeşitliliği ile faaliyetlerini sürdürürken aynı zamanda da fırın olarak faaliyetlerini devam ettirmekteler.

Mevcut değirmenlerin üretim kapasitesi 11 milyon ton civarındadır ki bu iç piyasa talebinin yaklaşık üç katıdır ve bu kapasitenin %70’i büyük grupların ellerindedir. Kapasite kullanım oranı %30’lar civarındadır.

Her yatırımda olduğu  iyi bir fizibilite çalışmasının yapılmasını ve özellikle Türkiye’de “force majeure”  olan ancak  Ukrayna’da sıradan bir ticari aksama olarak karşılanabilecek beklenmedik durumların mutlaka değerlendirmelere katılmasını tavsiye ederim.

Fizibilite, pazar araştırmaları ve hukuki altyapı konusunda Ukrayna’da artik yetişmiş, profesyonel yerel firma ve personel rahatlıkla bulunabilmektedir. Yatırım öncesinde bu firmalar ile mutlaka fikir alışverişinde bulunulması gerektiğine inanıyorum.

F. Serkan BAĞ

Türkiye Ukrayna’dan ağırlıklı olarak hangi tarım ürünlerini ithal ediyor? Bu konuda bilginiz var mı?

Ali Bulut:

İki ülke arasındaki tarım ürünleri dış ticaret potansiyeli oldukça yüksek. Ancak, her iki ülkenin dönemsel olarak yürlüğe koydupu bazı uygulama ve kısıtlamalar sebebi ile son bir kaç senedir olması gereken seviyeye maalesef ulaşılamıyor.

Buğday, arpa, mısır, ayçekirdeği ve soyayı öne çıkan ürünler olarak hemen ilk başta sayabiliriz. Kanola,çavdar, yulaf, keten tohumu, süpürge otu, bezelye, darı gibi urunler de artan ve azalan eğilimlerde iki ulke arasındaki ticarette yerini almaktadır.

Bunun haricinde ham yağ, küspe, kepek gibi yarı mamul ürünlerde Türkiye tarafindan talep edilen mallardır.

F.Serkan BAĞ

Bir yatırımcı olarak Ukrayna’nın yatırım iklimini nasıl değerlendiriyorsunuz? Yatırımcı için fırsatlar var mı? Yatırım riski hakkında ne söyleyebilirsiniz?

Ali Bulut:

Sovyetlerin dagilmasindan sonra girişimcilik altyapısını oluşturacak küçük sermayelerin halkın elinde olmaması Rusya, Ukrayna ve diğer eski Sovyet cumhuriyetlerini yabancı yatırımcılar için firsatlar ülkesi yapmıştı.

Gecen zaman içerisinde artık yerli sermaye yapısı büyük oranda yerine oturmuş ve temel ihtiyaçları karşılayacak ciddi bir sanayisi oluşmus olmasına rağmen yatırım yaplacak daha bir çok konu olduğunu düşünüyorum.

Öte yandan Ukrayna halkının yüksek eğitim seviyesi ile yeniliklere çok açık, araştırmacı ve dürüst bir halk olması sebebi ile yatırımcılar için önemli bir avantaj oluşturmaktadır.

Az önce de belirttigim gibi yabancı yatırımcı öncelikle istikrar aramaktadır. İçinde bulunduğumuz günlerde Timoşenko davası Avrupa ve Ukrayna arasında soğuk rüzgarların esmesine sebep olmakta.

Karşılıklı restleşmeler dahilinde Ukrayna’nın Rusya’yı adeta bir koz olarak kullanması, yeni bir ekonomik birlikten bahsediliyor olması batılı yatırımcılar için endişe verici olarak yorumlanmakta.

Ancak, şu gerçeği görmek gerekir ki akrabalık, tarih, ekonomik, coğrafik, stratejik yakınlık  ve ortaklık sebebi ile yatırımcıların Ukrayna ve Rusya’yı her zaman birlikte görüp buna göre yatırımlarını yönlendirmeleri gerektiğini düşünüyorum.

Son 2008 krizinden sonra bankacılık sektöründe yaşanan olumsuz gelişmeler ve finansal enstrumanların kullanılamıyor olması piyasalarda tıkanıklığa sebep olmakta.

Kriz dönemlerinde yatırım yapanların kazandığına inanan biri olarak Ukrayna’da yatırım için doğru zamanın olduğunu ancak genel itibari ile yatırımların geri dönüşünün 2014’den önce olmayacağını düşünüyorum.

Tarım sektörü özelinde ise şunları söylemek isterim;

Ülkedeki yabancı yatırımların %10’unun tarım sektöründe olması ve ortalama verimin modern tarım metodlarının uygulandığı ve teknolojilerinin kullanıldığı ülkelerle mukayese edildiğinde henüz oldukça düşük olduğu Ukrayna’da işçilik, toprak kiraları ve diğer bazı üretim kalemleri oldukça ucuzdur.

tarımfuarlari 300x240 Ukrayna tarımı ve yatırım imkanları hakkında özel söyleşi (3. Bölüm)Ancak, mazot, gübre gibi petro-kimya kökenli önemli masraf kalemlerinin dünyadaki rakipleri ile hemen hemen aynı fiyatlarda olması ve fizibilitelerde “diğer kalemler” diye adlandırılan giderlerin yüksek olması sebebi ile hububat birim üretim maliyet fiyatlari çok cazip çıkmaktadır. Yukarıda da belirttiğim gibi birim verimin arttırılmasını hedefleyen, geniş arazilerde tarım yapılması durumunda sektörü yatırımcıları için iyi bir gelecek beklemektedir.

F.Serkan Bağ:

Teşekkür ederiz.

(21 Kasim 2011)

3. ve son bölüm

1. Bölüm : https://bulutali.wordpress.com/2013/11/13/sektorun-icinden-ukrayna-tarimi-ve-yatirim-imkanlari-hakkinda-ozel-soylesi-1-bolum/

(Kaynak : http://ukrturk.net/ucuncu-bolum/ )

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s